Ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV – Human Papillomavirus) είναι ένας από τους συχνότερους ιούς που μεταδίδονται μέσω της σεξουαλικής επαφής παγκοσμίως. Αν και για πολλά χρόνια ήταν γνωστός κυρίως για τη σχέση του με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, τα τελευταία χρόνια η επιστημονική κοινότητα έχει στρέψει το ενδιαφέρον της στη σημαντική επίδραση του HPV στις παθήσεις της Ωτορινολαρυγγολογίας και ιδιαίτερα στους καρκίνους της κεφαλής και του τραχήλου.

Τι είναι ο HPV;
Ο HPV είναι ένας DNA ιός που προσβάλλει το δέρμα και τους βλεννογόνους του ανθρώπινου σώματος, όπως τη στοματική κοιλότητα, τα γεννητικά όργανα και τον πρωκτό. Μέχρι σήμερα έχουν αναγνωριστεί περισσότεροι από 150 διαφορετικοί τύποι του ιού, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι ακίνδυνοι. Ωστόσο, περίπου 15 τύποι θεωρούνται υψηλού κινδύνου, καθώς σχετίζονται με την ανάπτυξη καρκίνου.

Οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται δεν παρουσιάζουν ποτέ συμπτώματα και λειτουργούν ως ασυμπτωματικοί φορείς. Σε άλλες περιπτώσεις, η λοίμωξη μπορεί να προκαλέσει κονδυλώματα ή προκαρκινικές αλλοιώσεις που, μετά από πολλά χρόνια, ενδέχεται να εξελιχθούν σε κακοήθεια.

Πώς μεταδίδεται ο ιός;
Η μετάδοση του HPV απαιτεί άμεση επαφή με μολυσμένο δέρμα ή βλεννογόνο. Η σεξουαλική επαφή αποτελεί τον συχνότερο τρόπο μετάδοσης, είτε πρόκειται για κολπική, πρωκτική ή στοματική επαφή. Επιπλέον, ο ιός μπορεί να μεταδοθεί μέσω στενής επαφής της γεννητικής περιοχής ή μέσω μολυσμένων αντικειμένων.

 

Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο μόλυνσης και παραμονής του ιού στον οργανισμό είναι:

• Η εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος.
• Η συχνή εναλλαγή ερωτικών συντρόφων. 
• Οι μικροτραυματισμοί του δέρματος και των βλεννογόνων.
• Υπότυποι χαμηλού και υψηλού κινδύνου

 

Οι τύποι HPV χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Χαμηλού κινδύνου:

Οι τύποι 6 και 11 είναι οι πιο γνωστοί και ευθύνονται κυρίως για τα γεννητικά κονδυλώματα και τις καλοήθεις βλάβες του στόματος και του λάρυγγα.

Υψηλού κινδύνου:

Οι τύποι 16 και 18, καθώς και αρκετοί άλλοι, σχετίζονται με την ανάπτυξη καρκίνου. Ιδιαίτερα ο HPV-16 θεωρείται ο σημαντικότερος υπότυπος για τους καρκίνους του στοματοφάρυγγα.

HPV και Ωτορινολαρυγγολογία:

Ο HPV μπορεί να προκαλέσει βλάβες σε διάφορα τμήματα του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος, συμπεριλαμβανομένων της στοματικής κοιλότητας, του στοματοφάρυγγα και του λάρυγγα.

Στη στοματική κοιλότητα μπορεί να εμφανιστούν:

• Απλά θηλώματα.
• Κονδυλώματα.
• Εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία.
• Κοινές μυρμηγκιές.

Στη ρινική κοιλότητα τα θηλώματα είναι σπάνια και αντιμετωπίζονται συνήθως χειρουργικά.

Η υποτροπιάζουσα λαρυγγική θηλωμάτωση:
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές ΩΡΛ παθήσεις που σχετίζονται με τον HPV είναι η υποτροπιάζουσα λαρυγγική θηλωμάτωση. Πρόκειται για μια χρόνια καλοήθη νόσο που προκαλείται κυρίως από τους τύπους 6 και 11 του ιού.Η νόσος χαρακτηρίζεται από ανάπτυξη θηλωμάτων στον λάρυγγα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε άλλα σημεία του αναπνευστικού συστήματος. Τα συχνότερα συμπτώματα είναι:

• Βράγχος φωνής.
• Συριγμός.
• Δύσπνοια.
• Χρόνιος βήχας. 
• Δυσφαγία.                                                                                                                                  

Η θεραπεία είναι κυρίως χειρουργική, συχνά με laser ή microdebrider. Παρά τις επαναλαμβανόμενες επεμβάσεις, οι υποτροπές παραμένουν συχνές λόγω της παραμονής λανθάνοντος ιικού φορτίου στους ιστούς.

HPV και καρκίνος κεφαλής και τραχήλου:
Παραδοσιακά, οι σημαντικότεροι παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο κεφαλής και τραχήλου ήταν το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Σήμερα, ο HPV αναγνωρίζεται ως ανεξάρτητος και ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας κινδύνου, κυρίως για τον καρκίνο του στοματοφάρυγγα. Μελέτες έχουν δείξει ότι περίπου το ένα τρίτο των καρκίνων του στοματοφάρυγγα σχετίζεται με τον HPV, ενώ σε ορισμένες χώρες το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 50%.

Ο καρκίνος του στοματοφάρυγγα και ο HPV: 
Ο HPV προσβάλλει κυρίως τις αμυγδαλές και τη βάση της γλώσσας. Η μετάδοση θεωρείται ότι γίνεται κυρίως μέσω του στοματικού σεξ.

Σε αντίθεση με τους «παραδοσιακούς» καρκίνους της περιοχής, οι HPV-σχετιζόμενοι καρκίνοι εμφανίζονται συχνά σε:

• Νεότερους ασθενείς.
• Άτομα που δεν καπνίζουν.
• Άτομα που δεν καταναλώνουν αλκοόλ.
• Άτομα με καλή στοματική υγιεινή.

Αυτό το προφίλ ασθενών έχει αλλάξει σημαντικά την εικόνα που είχαν οι γιατροί για τους καρκίνους κεφαλής και τραχήλου.

Συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται:
Τα συμπτώματα ενός HPV-σχετιζόμενου καρκίνου του στοματοφάρυγγα μπορεί να είναι ύπουλα και συχνά παραβλέπονται. Τα συχνότερα περιλαμβάνουν:   

• Επίμονο πονόλαιμο
• Δυσκολία στην κατάποση
• Αλλαγές στη φωνή
• Επίμονη ωταλγία
• Ασυμμετρία των αμυγδαλών.
• Διόγκωση λεμφαδένων στον τράχηλο.
• Ανεξήγητη απώλεια βάρους.

Σε αρκετές περιπτώσεις η νόσος παραμένει ασυμπτωματική μέχρι να φτάσει σε προχωρημένο στάδιο.

Διάγνωση και θεραπεία:
Η διάγνωση βασίζεται σε πλήρη ΩΡΛ εξέταση, ενδοσκόπηση, απεικονιστικό έλεγχο και βιοψία της ύποπτης βλάβης. Η ανίχνευση του HPV στον όγκο αποτελεί πλέον σημαντικό στοιχείο για τον σχεδιασμό της θεραπείας και την πρόγνωση.

Οι βασικές θεραπευτικές επιλογές περιλαμβάνουν:  

• Χειρουργική αφαίρεση.
• Ακτινοθεραπεία.
• Χημειοθεραπεία.
• Ρομποτική χειρουργική σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι HPV-θετικοί καρκίνοι του στοματοφάρυγγα έχουν σαφώς καλύτερη πρόγνωση, με πενταετή επιβίωση που φτάνει το 80%-90%, σε σύγκριση με τα αντίστοιχα περιστατικά που σχετίζονται με κάπνισμα και αλκοόλ.

 

Πρόληψη: το ισχυρότερο όπλο:
Η πρόληψη παραμένει η αποτελεσματικότερη στρατηγική απέναντι στον HPV. Βασικοί πυλώνες είναι:

• Η σωστή ενημέρωση από νεαρή ηλικία.
• Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση.
• Η χρήση προφυλακτικού, ακόμη και κατά το στοματικό σεξ.
• Η αποφυγή καπνίσματος και υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ.
• Η ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος.

Πάνω απ’ όλα, ο εμβολιασμός αποτελεί το σημαντικότερο μέσο πρόληψης. Τα σύγχρονα εμβόλια προστατεύουν από τους πιο επικίνδυνους τύπους του ιού και εκτιμάται ότι θα συμβάλουν σημαντικά στη μείωση όχι μόνο του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας αλλά και των HPV-σχετιζόμενων καρκίνων της κεφαλής και του τραχήλου.

Συμπέρασμα:
Ο HPV δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά γυναικολογικό ζήτημα. Η σύνδεσή του με τον καρκίνο του στοματοφάρυγγα και άλλες παθήσεις της ΩΡΛ ειδικότητας έχει αλλάξει σημαντικά την προσέγγιση στην πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία. Η ενημέρωση του κοινού, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και ο εμβολιασμός αποτελούν τα σημαντικότερα εργαλεία για τη μείωση της επίπτωσης των HPV-σχετιζόμενων νοσημάτων τα επόμενα χρόνια