Ενδοσκοπική χειρουργική της ρινός και παραρρινίων κόλπων (FESS)
Η ενδοσκοπική χειρουργική των κόλπων (FESS) είναι μία χειρουργική επέμβαση που επιτρέπει στον εξειδικευμένο Ω.Ρ.Λ. να χειρουργεί στο εσωτερικό της μύτης χρησιμοποιώντας ένα ενδοσκόπιο, έναν λεπτό, άκαμπτο σωλήνα με μια κάμερα στο άκρο, μέσω των ρουθουνιών. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχουν τομές μέσα ή γύρω από τη μύτη που μπορούν να αφήσουν ορατά σημάδια. (Φωτο 1)
Ποιες παθήσεις αντιμετωπίζονται με ενδοσκοπική χειρουργική;
Η ενδοσκοπική χειρουργική των παραρρινίων κόλπων (ξεκίνησε από την Ευρώπη και την πρωτοποριακή εργασία των Μesserklinger και Stammberger) πρωτοεφαρμόσθηκε στη χρόνια ρινοκολπίτιδα αποσκοπώντας στην αποκατάσταση της βατότητας και του αερισμού των πασχόντων κόλπων, αφαιρώντας μόνο την παθολογία και αποκαθιστώντας την απόφραξη, σεβόμενη το βλεννογόνο και διατηρώντας τις φυσιολογικές δομές. Με τα χρόνια και την απόκτηση μεγαλύτερης εμπειρίας , καθώς και με την ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη ( ενδοσκόπια υψηλής ευκρίνειας, νευροπλοήγηση (image-guided surgery),η ενδοσκοπική χειρουργική επεκτάθηκε και πέρα από τα όρια της ρινός και των παραρρινίων για παθήσεις που αντιμετωπίζονταν μόνο με εξωτερικές προσπελάσεις και είχαν μεγάλη νοσηρότητα.
Η ενδοσκοπική χειρουργική σήμερα εφαρμόζεται σε:
- Χρόνια ρινοκολπίτιδα με ρινικούς πολύποδες ή χωρίς πολύποδες
- Σε όγκους – καλοήθεις κυρίως – της ρινός και των παραρρινίων κόλπων
- Σε ρινορραγία ( ενδοσκοπική απολίνωση του αιμορραγούντος αγγείου)
- Σε δακρυοασκορινοστομία
- Σε παθήσεις του οφθαλμικού κόγχου και οπτικού νεύρου
- Σε ρινόρροια ΕΝΥ ( διαφυγή εγκεφαλονωτιαίου υγρού από τη μύτη)
- Σε όγκους της υπόφυσης ( μέσω του σφηνοειδούς κόλπου)
- Σε όγκους ρινός και βάσης κρανίου (σε επιλεγμένες περιπτώσεις)
- Για προσπέλαση στο πρόσθιο – μέσο- οπίσθιο κρανιακό βόθρο ( Φωτο 2)
Τα κύρια πλεονεκτήματα περιλαμβάνουν:
- Άριστη εικόνα της ανατομίας και της σχέσης με την παθολογία
- Καλύτερος έλεγχος και ακρίβεια
- Διατήρηση φυσιολογικών δομών
- Μικρότερη απώλεια αίματος
- Ταχύτερη ανάρρωση
- Απουσία εξωτερικών ουλών
- Μικρότερος μετεγχειρητικός πόνος
Πως πραγματοποιείται;
Με γενική αναισθησία , διαρκεί από 90 λεπτά έως και 3 ώρες όταν εμπλέκονται και οι δύο πλευρές και υπάρχει σοβαρή νόσος. Χρειάζεται σύγχρονος εξοπλισμός αφού η επέμβαση γίνεται εξ’ολοκλήρου μέσα από οθόνη.
Ο χειρουργός χρησιμοποιεί ενδοσκόπια υψηλής ευκρίνειας ( HD, 4K) τα οποία είναι συνδεδεμένα σε μια πηγή φωτισμού και σε μία κεφαλή κάμερας που προβάλει την ενδοσκοπική εικόνα σε οθόνη υψηλής ανάλυσης. (Φωτο 1)
Ποια πάθηση αντιμετωπίζεται κυρίως με την λειτουργική ενδοσκοπική χειρουργική των παραρρινίων κόλπων ( FESS);
Η χρόνια ρινοκολπίτιδα με ή χωρίς ρινικούς ρινικούς πολύποδες όταν αποτυγχάνει η φαρμακευτική αγωγή
Χειρουργική βήματα στη FESS για χρόνια ρινοκολπίτιδα :
- Αφαίρεση ηθμοειδούς αγκίστρου
- Μέση ρινοαντροστομία
- Πρόσθια ηθμοειδεκτομή ( αφαίρεση bulla)
- Πέρασμα από το βασικό πέταλο της μ.ρ.κ ( ground lamella)
- Oπισθία ηθμοειδεκτομή
- Διάνοιξη σφηνοειδούς κόλπου
- Διάνοιξη μετωποηθμοειδούς κολπώματος ( frontal recess)
Ποιες είναι οι βασικές αρχές της σύγχρονης ενδοσκοπικής χειρουργικής;
Οι θεμελιώδεις αρχές είναι:
- Σεβασμός της φυσιολογίας των κόλπων
- Στόχευση στο σύμπλεγμα του στομίου –πόρων ( osteomeatal complex) του ηθμοειδούς λαβυρίνθου που αποτελεί το καθοριστικό παράγοντα διαταραχής του αερισμού του συστήματος των παραρρινίων κόλπων στη χρόνια ρινοκολπίτιδα με ή χωρίς ρινικούς πολύποδες
- Διατήρηση του βλεννογόνου όπου είναι δυνατόν
- Εξατομίκευση της επέμβασης
Τι επιπλοκές ,μπορεί να συμβούν;
- Aιμορραγία διεγχειρητική
- Υποδόριο εμφύσημα
- Συμφύσεις
Σπανιώτερα:
- Αιμάτωμα κόγχου ( χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση)
- Βλάβη ρινοδακρυικού πόρου-επιφορά
- Διπλωπία ( τραύμα του έσω ορθού μυός )
- Βλάβη του οπτικού νεύρου – Τύφλωση
- Εκροή εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ) από τραύμα της βάσης του κρανίου
- Pήξη καρωτίδας αρτηρίας ( δυνητικά θανατηφόρος επιπλοκή)
Τι πρέπει να προσέχει ο ασθενής μετά την επέμβαση;
- Δεν επιτρέπεται το φύσημα της μύτης για περίπου 7 ημέρες
- Συχνές ρινοπλύσεις με φυσιολογικό ορό
- Αν υπάρχει ανάγκη για φτάρνισμα ο ασθενής να το κάνει με το στόμα ανοιχτό πάνω σε ένα χαρτομάντηλο
- Αποφυγή έντονης δραστηριότητας για 2 εβδομάδες περίπου
- Προσοχή από λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού
Συχνές Ερωτήσεις
Είναι μια ελάχιστα επεμβατική τεχνική που χρησιμοποιεί ενδοσκόπιο και ειδικά μικροεργαλεία για την αποκατάσταση της φυσιολογικής λειτουργίας των παραρρινίων κόλπων, χωρίς εξωτερικές τομές.
Στην ενδοσκοπική χειρουργική ρινός και παραρρινίων, οι φόβοι συνήθως σχετίζονται με πιθανές επιπλοκές και με το άγνωστο της χειρουργικής διαδικασίας. Υπάρχει ο φόβος της αιμορραγίας ( η μύτη και οι κόλποι είναι πλούσιοι σε αιμοφόρα αγγεία )και ο τραυματισμός γειτονικών κρίσιμων δομών όπως ο οφθαλμικός κόγχος (κίνδυνος διπλωπία ή αιμάτωμα γύρω από το μάτι, σπάνιο) και η βάση κρανίου (κίνδυνος διαφυγής εγκεφαλονωτιαίου υγρού, μηνιγγίτιδα ).
Οι σοβαρές επιπλοκές είναι πολύ σπάνιες. Η σωστή προεγχειρητική εκτίμηση, η εμπειρία του χειρουργού και η μετεγχειρητική φροντίδα μειώνουν όλους τους κινδύνους σχεδόν στο μηδέν.
Η ανάρρωση μετά την FESS είναι συνήθως γρήγορη και σχετικά άνετη, ειδικά σε σύγκριση με παλαιότερες ανοιχτές τεχνικές στη περιοχή της ρινός και παραρρινίων κόλπων
Κατά την άμεση μετεγχειρητική περίοδο μπορεί να υπάρχει ήπιος πόνος ή αίσθημα πίεσης στη μύτη και γύρω από τα μάτια. Ελαφρά αιμορραγία ή βλέννη με αίμα θεωρείται φυσιολογικό. Συνιστάται ανάπαυση και αποφυγή έντονης δραστηριότητας. Ακολουθείς τη φαρμακευτική αγωγή που έχει χορηγήσει ο θεράπων Ω.Ρ.Λ. ανάλογα με την περίπτωση.
Απαραίτητη η καλή ρινική φροντίδα με συχνές πλύσεις με φυσιολογικό ορό 4-5 φορές την ημέρα, για καθαρισμό των πηγμάτων αίματος και εκκρίσεων. Προσοχή χρειάζεται στο φτέρνισμα, όχι σκύψιμο και αποφυγή σκόνης ή καπνού.
Συνήθως επιστροφή σε ελαφρές καθημερινές δραστηριότητες μέσα σε 3–7 ημέρες. Έλεγχος από ΩΡΛ μετά την 1η εβδομάδα για καθαρισμό μύτης ή αφαίρεση μικρών συμφύσεων.
Συνήθως πλήρης επαναφορά στη φυσιολογική αναπνοή και μείωση συμπτωμάτων μετά 4 εβδομάδες.Συνεχής παρακολούθηση για αποφυγή υποτροπής, ειδικά αν υπήρχαν πολύποδες ή χρόνια ρινοκολπίτιδα.
Η επιτυχία και η ταχύτητα ανάρρωσης εξαρτώνται πολύ από τη συμμόρφωση του ασθενούς με τη μετεγχειρητική φροντίδα – ρινικές πλύσεις, φαρμακευτική αγωγή ,τακτικές επισκέψεις, αποφυγή έντονης καταπόνησης.
Η επιτυχία, όσον αφορά τη βελτίωση των συμπτωμάτων, είναι υψηλή (ποσοστά 80–95% για τις περισσότερες περιπτώσεις), αλλά δεν υπάρχει εγγύηση ότι δεν θα υποτροπιάσει η νόσος.
Η σωστή προεγχειρητική εκτίμηση, η εμπειρία χειρουργού και η πιστή μετεγχειρητική φροντίδα αυξάνουν σημαντικά την επιτυχία αλλά η έκβαση της νόσου έχει να κάνει και με παράγοντες που αφορούν την ίδια τη φύση της νόσου ( π.χ. διάχυτη ρινική πολτποδίαση ) καθώς και με συνυπάρχουσες παθήσεις (άσθμα, αλλεργίες ή ανοσοκαταστολή).