Λεμφαδενικός καθαρισμός τραχήλου
Ο λεμφαδενικός καθαρισμός τραχήλου είναι μία σοβαρή χειρουργική επέμβαση που πραγματοποιείται κυρίως στη θεραπεία κακοηθειών της κεφαλής και τραχήλου, με σκοπό την αφαίρεση τραχηλικών λεμφαδένων που είναι διηθημένοι ή υπάρχει υψηλή πιθανότητα να περιέχουν μεταστάσεις.
Ανατομική ταξινόμηση τραχηλικών λεμφαδένων
Οι τραχηλικοί λεμφαδένες ταξινομούνται σε επίπεδα I–VI:
Επίπεδο I: Υπογενείοι και υπογνάθιοι
Επίπεδο II: Άνω έσω σφαγιτιδικοί
Επίπεδο III: Μέσοι έσω σφαγιτιδικοί
Επίπεδο IV: Κάτω έσω σφαγιτιδικοί
Επίπεδο V: Οπίσθιοι τραχηλικοί
Επίπεδο VI: Πρόσθιου διαμερίσματος τραχήλου
Γιατί γίνεται ο τραχηλικός λεμφαδενικός καθαρισμός;
- Αφαιρεί τη μεταστατική λεμφαδενική νόσο του τραχήλου
- Βοηθά στον προσδιορισμό του σταδίου της νόσου
- Καθορίζει την ανάγκη για επικουρική θεραπεία, όπως η Ακτινοθεραπεία.
Ποιοι είναι οι κύριοι τύποι του λεμφαδενικού καθαρισμού;
Ανάλογα με την έκταση της αφαίρεσης και τη διατήρηση ή όχι συγκεκριμένων ανατομικών δομών, διακρίνεται σε ριζικό και λειτουργικό (τροποποιημένο) λεμφαδενικό καθαρισμό.
Ριζικός λεμφαδενικός καθαρισμός τραχήλου (Radical Neck Dissection) Πρόκειται για την εκτενέστερη μορφή λεμφαδενικού καθαρισμού, διαρκεί από 3 έως 5 ώρες και ο ασθενής πρέπει να είναι σε καλή γενική κατάσταση προεγχειρητικά. Περιλαμβάνει την:
Αφαίρεση όλων των λεμφαδένων των επιπέδων Ι–V μιας πλευράς του τραχήλου
Ταυτόχρονη αφαίρεση των παρακάτω μη λεμφικών δομών:
Έσω σφαγίτιδα φλέβα
Στερνοκλειδομαστοειδής μυς
Παραπληρωματικό νεύρο
Πότε γίνεται ο ριζικός λεμφαδενικός καθαρισμός;
Γίνεται όταν η νόσος είναι προχωρημένη και
- Όταν υπάρχουν μεταστάσεις σε λεμφαδένες του τραχήλου από καρκίνο της κεφαλής και τραχήλου ( τράχηλος θετικός – Ν+)
- Όταν ο καρκίνος έχει διηθήσει νεύρα, μύες και αγγεία ( π.χ. σφαγίτιδα)
- Σε υποτροπή καρκίνου μετά από προηγούμενη θεραπεία ( χειρουργείο ή ακτινοθεραπεία)
Τι κίνδυνοι υπάρχουν;
Είναι μια μεγάλη και σοβαρή επέμβαση με αυξημένη χειρουργική νοσηρότητα και αισθητική παραμόρφωση του τραχήλου.
Μπορεί να συμβούν από συνήθεις χειρουργικές επιπλοκές μέχρι σοβαρές που είναι σε θέση να απειλήσουν τη ζωή του ασθενούς.
Οι συνήθεις περιλαμβάνουν διεγχειρητική και μετεγχειρητική αιμορραγία ( αιμάτωμα), υποδόριο εμφύσημα, πνευμοθώρακα και διάσπαση του τραύματος από φλεγμονή.
Οι σοβαρότερες περιλαμβάνουν τραυματισμό κρανιακών νεύρων, όπως το πνευμονογαστρικό, το υπογλώσσιο, το φρενικό νεύρο, το παραπληρωματικό νεύρο (πόνος και δυσκαμψία του ώμου), διαρροή λέμφου από τραυματισμό του μείζωνος θωρακικού πόρου, βρογχοπνευμονία και πνευμονικές επιπλοκές , εμβολή αέρα, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και διεγχειρητικά θάνατος (σπάνια).
Λειτουργικός (Τροποποιημένος) λεμφαδενικός καθαρισμός τραχήλου (Modified Radical Neck Dissection)
Ο λειτουργικός λεμφαδενικός καθαρισμός περιλαμβάνει επίσης την αφαίρεση των λεμφαδένων των επιπέδων Ι–V μιας πλευράς του τραχήλου, με διατήρηση μίας ή περισσότερων από τις βασικές ανατομικές δομές δηλαδή του παραπληρωματικού νεύρου, της έσω σφαγίτιδας φλέβας και του στερνοκλειδομαστοειδή μυ.
Πότε γίνεται ο λειτουργικός λεμφαδενικός καθαρισμός;
- Όταν η λεμφαδενική νόσος είναι περιορισμένη
- Δεν υπάρχει άμεση διήθηση ζωτικών δομών
- Όταν η ογκολογική ασφάλεια επιτρέπει τη διατήρηση των δομών.
Πλεονεκτήματα:
- Καλύτερο λειτουργικό αποτέλεσμα
- Μικρότερη νοσηρότητα
- Διατήρηση της κινητικότητας του ώμου ( σε διατήρηση του παραπληρωματικού νεύρου)
- Καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα ( σε διατήρηση του στερνοκλειδομαστοειδούς μυός)
Ποια είναι η πιο σωστή επιλογή;
Η επιλογή μεταξύ ριζικού και λειτουργικού λεμφαδενικού καθαρισμού τραχήλου βασίζεται:
- στην έκταση της λεμφαδενικής νόσου,
- στη διήθηση μη λεμφαδενικών δομών,
- και στη δυνατότητα διατήρησης λειτουργικότητας χωρίς συμβιβασμό της ογκολογικής ασφάλειας.
Ο ριζικός λεμφαδενικός καθαρισμός είναι πιο «επιθετικό» χειρουργείο, αλλά απαραίτητο όταν χρειάζεται πλήρης έλεγχος της νόσου.
Επιλεκτικός λεμφαδενικός καθαρισμός τραχήλου:
Ο επιλεκτικός λεμφαδενικός καθαρισμός (selective Neck Dissection) περιλαμβάνει την αφαίρεση συγκεκριμένων ομάδων λεμφαδένων που θεωρητικά έχουν τη μεγαλύτερη πιθανότητα προσβολής σε σχέση με την πρωτοπαθή εντόπιση του όγκου ενώ διατηρούνται μία ή περισσότερες από τις βασικές ανατομικές δομές που αναφέραμε. Διακρίνεται σε υπερωμουοειδικό ( ομάδες I-III ), πλάγιο ( II-IV ), οπίσθιο-πλάγιο ( ΙΙ-V) και κεντρικό ( VI ).
Η σύγχρονη τάση ευνοεί τις λειτουργικές και εκλεκτικές τεχνικές, όπου αυτό είναι ογκολογικά αποδεκτό.
Η απόφαση για την επέμβαση εξαρτάται από το στάδιο του καρκίνου, βασίζεται σε εξετάσεις (βιοψία, αξονική, MRI) και λαμβάνεται από ομάδα ειδικών που ασχολούνται με τον καρκίνο της κεφαλής και τραχήλου(ΩΡΛ, ογκολόγος, ακτινοθεραπευτής κ.ά.)
Αν ο καρκίνος έχει «πιάσει» ζωτικές δομές → ριζικός
Αν όχι, και μπορεί να διατηρηθεί λειτουργία → λειτουργικός
Συχνές Ερωτήσεις
Η νοσηλεία διαρκεί από 2-5 ημέρες και εξαρτάται από την έκταση του χειρουργείου, την εμφάνιση ή όχι επιπλοκών και τη γενική κατάσταση του ασθενούς. Η παροχέτευση αφαιρείται συνήθως μετά από 2 ημέρες.
Αμέσως μετά το χειρουργείο υπάρχει πόνος, αλλά ελέγχεται με παυσίπονα και μειώνεται αισθητά μέσα σε λίγες ημέρες.
Η σίτιση γίνεται κανονικά στις περισσότερες περιπτώσεις
Τις πρώτες ημέρες στο σπίτι χρειάζεται ξεκούραση, προστασία του τραύματος και λήψη της φαρμακευτικής αγωγής που έχει δοθεί. Σταδιακή επαναφορά στις δραστηριότητες μετά την πρώτη εβδομάδα, χωρίς βέβαια έντονη σωματική άσκηση ή εργασίες.
Μπορεί να έχει επηρεαστεί η κίνηση του ώμου ( εάν έχει κοπεί το νεύρο που κινεί τον ώμο, μόνο στον ριζικό λεμφαδενικό καθαρισμό). Τότε χρειάζονται ήπιες ασκήσεις του ώμου και μέριμνα για έναρξη φυσιοθεραπείας μετά την 3-4 εβδομάδα.
Μετά τον πρώτο μήνα επιστροφή στις περισσότερες δραστηριότητες.
Μικρά tips που κάνουν μεγάλη διαφορά:
- Μην μένεις τελείως ακίνητος → καθυστερεί ανάρρωση
- Κράτα σωστή στάση σώματος (όχι σκυφτός λαιμός)
- Να είσαι συνεπής με ασκήσεις
- Υπομονή: η κόπωση είναι φυσιολογική
Φυσιολογικά συμπτώματα θεωρούνται:
Ήπιος πόνος, ελαφρύ πρήξιμο και μικρή σκληρία γύρω από την τομή. Μούδιασμα στο λαιμό ή γύρω από το αυτί ή αίσθηση καψίματος και δυσκαμψία στον αυχένα. Γενικότερα υπάρχει κούραση και μειωμένη όρεξη τις πρώτες μέρες.
Ανησυχητικά συμπτώματα που εάν εμφανιστούν χρειάζεται άμεση επικοινωνία με το θεράποντα Ω.Ρ.Λ. αποτελούν τα παρακάτω:
Σημεία λοίμωξης (έντονη ερυθρότητα που απλώνεται , θ > 38°C ) ,ξαφνικό πρήξιμο στον λαιμό, ,έντονος πόνος που εμφανίζεται ξαφνικά (αιμάτωμα – αιμορραγία).
Μεγάλη ποσότητα υγρού από το τραύμα ή συνεχής διαρροή ( λέμφος?).
Πρόβλημα στην αναπνοή ή αίσθημα «πνιγμού» (αυτό είναι επείγον)