Πλειόμορφο αδένωμα ή μικτός όγκος σιελογόνων αδένων
Το πλειόμορφο αδένωμα ή μικτός όγκος είναι ο συχνότερος καλοήθης όγκος των σιελογόνων αδένων και χαρακτηρίζεται από αργή, προοδευτική ανάπτυξη και σημαντική ιστολογική ποικιλία. Αποτελείται από επιθηλιακά και μυοεπιθηλιακά κύτταρα αναμεμειγμένα με χονδρικό, ινώδες ή βλεννώδες στρώμα,χαρακτηριστικό που του δίνει το όνομα “πλειόμορφο”. Στη παρωτίδα συναντάται κατά 80% , μετά στον υπογνάθιο αδένα (10–15%) και σπανιότερα στους μικρότερους σιελογόνους αδένες.
Πως εμφανίζεται;
Στη παρωτίδα, παρουσιάζεται συνήθως ως ανώδυνη μάζα μπροστά από το αυτί, ή στη γωνία της κάτω γνάθου, συχνά σκληρή ή ελαστική στην αφή και κινητή σε σχέση με τους γύρω ιστούς ( Φωτο). Σε μεγαλύτερα μεγέθη μπορεί να δημιουργήσει αισθητή ασυμμετρία του προσώπου, χωρίς όμως να προκαλεί προβλήματα κινητικότητας του προσώπου , εκτός εάν πιέσει δομές του προσωπικού νεύρου (σπάνια).
Στον υπογνάθιο αδένα παρουσιάζεται σαν μία ανώδυνη, αργά αναπτυσσόμενη διόγκωση κάτω από την γνάθο.
Πως τίθεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εξέταση και στη χρήση απεικονιστικών μεθόδων ενώ η επιβεβαίωση τίθεται με την ιστολογική εξέταση μετά την αφαιρεσή του.
Το υπερηχογράφημα αποτελεί μια αρχική και ασφαλή μέθοδο, ενώ η αξονική και μαγνητική τομογραφία προσφέρουν λεπτομερή απεικόνιση της θέσης του όγκου, της κάψας του και της σχέσης του με το προσωπικό νεύρο. Η FNA, δηλαδή η βιοψία με λεπτή βελόνα, χρησιμοποιείται συχνά για να επιβεβαιώσει τον καλοήθη χαρακτήρα της βλάβης, χωρίς να απαιτείται ανοιχτή βιοψία, ενώ βοηθά στο προγραμματισμό του χειρουργείου.
Ποια είναι η αντιμετώπιση του μικτού όγκου παρωτίδας;
Η θεραπεία του μικτού όγκου της παρωτίδας είναι αποκλειστικά χειρουργική,καθώς η παραμονή του για πολλά χρόνια συνδέεται με πιθανότητα κακοήθους εξαλλαγής. Η χειρουργική επέμβαση επιλέγεται με βάση το μέγεθος και τη θέση του όγκου μέσα στον αδένα. Η αφαίρεση πραγματοποιείται με τρόπο που εξασφαλίζει τη διατήρηση της λειτουργίας του προσωπικού νεύρου, το οποίο διακλαδίζεται μέσα στον αδένα και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Η επιπολής παρωτιδεκτομή, δηλαδή, η αφαίρεση του επιφανειακού λοβού της παρωτίδας εφαρμόζεται όταν ο όγκος βρίσκεται στο λοβό αυτό μετά από ανεύρεση και παρασκευή ( διατήρηση) του προσωπικού νεύρου. Ειδικά σε νεαρής ηλικίας ασθενείς, καλό είναι η τομή να είναι όσο πιο αισθητικά αποδεκτή γίνεται (προσπέλαση με τομή τύπου face-lift).
Πιο εκτεταμένες επεμβάσεις, όπως ολική παρωτιδεκτομή χρησιμοποιούνται όταν ο όγκος εκτείνεται στον εν τω βάθει λοβό ή έχει σημαντικές διαστάσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις πρέπει να αφαιρεθεί ο επιπολής λοβός, να αναγνωρισθεί και να διατηρηθεί το προσωπικό νεύρο και μετά να αφαιρεθεί ο εν τω βάθει λοβός μαζί με τον όγκο. Ιδιαίτερη σημασία έχει η πλήρης αφαίρεση της κάψας και των μικροεκβλαστήσεων, ώστε να περιοριστεί η πιθανότητα υποτροπής στο μέλλον.
Μετά την επέμβαση, η ανάρρωση είναι γενικά ομαλή. Μερικοί ασθενείς μπορεί να παρουσιάσουν παροδική αδυναμία σε κάποιον κλάδο του προσωπικού νεύρου, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί σταδιακά. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί οίδημα, αιμάτωμα ή, σπανιότερα, το σύνδρομο Frey, το οποίο εκδηλώνεται ως εφίδρωση ή ερυθρότητα κατά τη μάσηση. Η υποτροπή του όγκου είναι ασυνήθιστη όταν η επέμβαση έχει γίνει μεορθή τεχνική και έχει εξασφαλιστεί η πλήρης αφαίρεση της βλάβης.
Aντιμετώπιση του μικτού όγκου του υπογνάθιου αδένα Στον μικτό όγκο του υπογνάθιου αδένα, σχεδόν πάντα γίνεται ολική εκτομή του αδένα και όχι απλή αφαίρεση όγκου. Οι βασικοί λόγοι είναι δύο:
- Ο υπογνάθιος αδένας είναι μικρός και συμπαγής, ο όγκος συνήθως βρίσκεται ενδοαδενικά και εμφανίζει μικροσκοπικές προσεκβολές (pseudopodia), οπότε εάν αφαιρεθεί μόνος ο όγκος (enucleation), μπορεί να παραμείνει υπολειμματικός όγκος και υπάρχει υψηλός κίνδυνος υποτροπής.
- Οι όγκοι του υπογνάθιου αδένα έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα κακοήθειας από τους όγκους της παρωτίδας (30-40% ), γι’αυτό η πλήρης εκτομή του αδένα μειώνει αυτό τον κίνδυνο.
Συνολικά, τοπλειόμορφο αδένωμα θεωρείται μία κατάσταση με εξαιρετική πρόγνωση όταν αντιμετωπίζεται κατάλληλα. Η χειρουργική αφαίρεση, σε έμπειρα χέρια, προσφέρει μόνιμη ίαση και πολύ καλή λειτουργική και αισθητική έκβαση, καθιστώντας τη θεραπεία αποτελεσματική και ασφαλή για τη μεγάλη πλειονότητα των ασθενών.
Συχνές Ερωτήσεις
Εμφανίζεται μία καλά περιγεγραμμένη συνήθως ανώδυνη μάζα στην περιοχή της παρωτίδας. Έχει αργή ανάπτυξη ,συνήθως κινητή σε σχέση με τους γύρω ιστούς,το δέρμα πάνω από τη μάζα είναι φυσιολογικό,δεν υπάρχει δυσλειτουργία του προσωπικού νεύρου.
Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εξέταση, στην απεικόνιση ( κυρίως στο υπερηχογράφημα, αλλά και στην αξονική/ μαγνητική τομογραφία) και στη δια λεπτής βελόνα βιοψία ( FNA).
Η αντιμετώπιση είναι αποκλειστικά χειρουργική.Η αφαίρεση πραγματοποιείται με τρόπο που εξασφαλίζει τη διατήρηση της λειτουργίας του προσωπικού νεύρου, το οποίο διακλαδίζεται μέσα στον αδένα και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.
Η επιπολής παρωτιδεκτομή για όγκους του επιπολής λοβού με διατήρηση του προσωπικού νεύρου αποτελεί τη θεραπεία εκλογής.
Επειδή ο όγκος έχει ψευδοκάψα και μικροσκοπικές προσεκβολές (pseudopodia) υπάρχει αυξημένος κίνδυνος υποτροπής εάν δεν γίνει πλήρης αφαίρεση του όγκου ( που το διασφαλίζει η επιπολήςπαρωτιδεκτομή).
Μπορεί να γίνει μετατροπή σε κακοήθεια (carcinoma ex pleomorphic adenoma) σε πολύ μικρό όμως ποσοστό των περιπτώσεων ( περίπου 5% μετά 10–15 χρόνια).
Στον μικτό όγκο του υπογνάθιου αδένα, σχεδόν πάντα γίνεται ολική εκτομή του αδένα και όχι απλή αφαίρεση όγκου.