Η αναπνοή είναι η ζωτική λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού  με την οποία λαμβάνει οξυγόνο από την ατμόσφαιρα και αποβάλλει το διοξείδιο του άνθρακα. Η καλή  αναπνοή είναι συνυφασμένη με την ομαλή λειτουργία του οργανισμού, την υγεία, τoν καλό ύπνο, την ευεξία. Ο αέρας κατά την εισπνοή εισέρχεται από τη ρινική κοιλότητα, διέρχεται από το λάρυγγα, τη τραχεία, τους βρόγχους και καταλήγει στους πνεύμονες όπου και λαμβάνει χώρα η ανταλλαγή οξυγόνου με το διοξείδιο του άνθρακα.

Η ρινική κοιλότητα αποτελεί την πρώτη πύλη εισόδου του αέρα και η καλή λειτουργία αυτής παίζει σημαντικό ρόλο στην σωστή αναπνοή.     Το  αίσθημα της  βουλωμένης μύτης  είναι μία δυσάρεστη κατάσταση και επηρεάζει σημαντικά τη ποιότητα της καθημερινής ζωής . Όταν , μάλιστα, συμβαίνει σε αθλητή που οι απαιτήσεις καλής αναπνοής είναι αυξημένες τότε αυτή η διαταραχή  μπορεί να  έχει  αρνητική επίπτωση στην απόδοσή του. Είναι γνωστό ότι η έντονη σωματική άσκηση αυξάνει την αναπνευστική λειτουργία  λόγω της αυξημένης απαίτησης σε οξυγόνο από το μυικό ιστό. Στους αθλητές αυτό εκφράζεται ως αυξημένο εύρος και βάθος της αναπνευστικής κίνησης.(1)

Η αποτελεσματικότητα της ρινικής λειτουργίας συμβάλλει στην δημιουργία των καλύτερων προυποθέσεων για την αναπνοή. Όταν λέμε ρινική κοιλότητα εννοούμε το εσωτερικό μέρος της μύτης που  διαχωρίζεται σε δύο ρινικές θαλάμες από το ρινικό διάφραγμα που βρίσκεται στη μέση γραμμή. Σε κάθε πλάγιο τοίχωμα βρίσκονται οι ρινικές κόγχες που συμβάλλουν και αυτές στη καλή λειτουργία της ρινός.  Το εσωτερικό της μύτης περιβάλλεται από το βλεννογόνο, ένα στρώμα με αδένες και  πλούσιο αγγειακό δίκτυο που παράγει συνεχώς μία προστατευτική  βλέννα η οποία έχει σημαντικό ρόλο. Εκτός των δύο βασικών λειτουργιών ,της αναπνοής και της όσφρησης, η μύτη  σαν ένα καλό κλιματιστικό  προετοιμάζει  και φιλτράρει τον εισπνεόμενο αέρα που θα φθάσει στους πνεύμονες.    Έτσι ο αέρας που εισπνέεται κατά την αναπνοή, μέσω του βλεννογόνου της μύτης και της βλέννας που παράγει, θερμαίνεται, υγραίνεται και καθαρίζεται από εξωτερικούς βλαπτικούς παράγοντες ώστε όταν φθάνει στους πνεύμονες να έχει τη θερμοκρασία του σώματος , τη κατάλληλη υγρασία και να είναι απαλλαγμένος από ξένους παράγοντες όπως σκόνη, ρύπους,  αλλεργιογόνα, μικροοργανισμούς που μπορεί να προκαλέσουν φλεγμονή, τοξίνες, ξένα σώματα κ.α.

Βλέπουμε δηλαδή ότι η μύτη αποτελεί  ένα προστατευτικό φραγμό από επιβλαβείς παράγοντες για το κατώτερο αναπνευστικό σύστημα.

Έτσι γίνεται αντιληπτό ότι η στοματική αναπνοή ,ο άλλος τρόπος εισόδου αέρα προς τους πνεύμονες, καταργεί το προστατευτικό αυτό φίλτρο που προσφέρει η ρινική αναπνοή. Η αναπνοή από το στόμα δεν είναι ο σωστός τρόπος αναπνοής παρά ένας έκτατος τρόπος εισόδου αέρα στους πνεύμονες  όταν υπάρχει ανάγκη. Βέβαια πολλοί αθλητές χρησιμοποιούν τη στοματική αναπνοή είτε γιατί τους εξυπηρετεί είτε γιατί θεωρούν ότι έτσι εισπνέουν περισσότερο αέρα. Όμως  ο  αέρας που εισπνέεται μέσω του στόματος φθάνει στους πνεύμονες χωρίς τη θερμοκρασία που απαιτείται, την εφύγρανση που πρέπει και κυρίως χωρίς τον καθαρισμό από τυχόν βλαβερούς εξωγενείς παράγοντες που δυνητικά μπορεί να προκαλέσουν βλάβη των πνευμόνων.

Όταν αναπνέουμε από τη μύτη, ο αέρας που εισέρχεται στους πνεύμονες μας είναι τόσο διαφορετικός από τον αέρα που υπάρχει έξω, όσο διαφορετικό είναι το αποσταγμένο νερό από το νερό της βρύσης.

Τα ρινικά προβλήματα μπορεί να έχουν αρνητική επίπτωση στην απόδοση του αθλητή. Τα αίτια που προκαλούν ρινική απόφραξη και συνεπώς μειωμένη ρινική αναπνοή είναι πολλά. Μπορεί να προέρχονται από τραύμα της ρινός , από κληρονομικά αίτια όπως η σκολίωση του ρινικού διαφράγματος, από φλεγμονές της ρινός  (ρινίτιδα) που είναι και η συνηθέστερη αιτία, από αλλεργία και λιγότερα συχνά αίτια όπως πολύποδες, νεοπλασίες κ.α.

Η ρινίτις είναι η πιο συνήθης διαταραχή του ρινικού συστήματος που ταλαιπωρεί μεγάλο ποσοστό του γενικού πληθυσμού και ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό των αθλητών. Πρόκειται για φλεγμονή του ρινικού βλεννογόνου και εκδηλώνεται με συμφόρηση της ρινός ( το γνωστό μας <μπούκωμα>), πταρνίσματα, οποσθορρινική έκκριση ( αίσθηση συσσώρευσης βλέννας στο λαιμό) και καταρροή, την εκροή δηλ. υδαρούς, καθαρού υγρού από τις ρινικές θαλάμες. Το οίδημα από τη φλεγμονή και η υπερέκκριση βλέννας που παράγεται αντιδραστικά από τον ερεθισμό του βλεννογόνου προκαλούν τη ρινική απόφραξη. Η ρινίτις διαχωρίζεται σε αλλεργική ρινίτιδα και μη αλλεργική ή υπεραντιδραστική  ρινίτιδα. Στα παραπάνω συμπτώματα, στην αλλεργική ρινίτιδα προστίθενται και κνησμός , επιπεφυκίτιδα, δερματική αντίδραση κ.α.  Τα αίτια είναι πολλά και περιλαμβάνουν αλλεργιογόνα ( γύρεις, ακάρεα, επιθήλια ζώων, τρόφιμα κ.α.), μεταλοιμώδη αίτια, νευρικά-αντανακλαστικά, ερεθιστικά, από φάρμακα ,ιδιοπαθή.

Κατά τη διάρκεια της προπόνησης σε εξωτερικό χώρο, οι αθλητές επανειλημμένα  έρχονται σε επαφή με διάφορους εξωγενείς παράγοντες ( αλλεργιογόνα, ρύπους, κρύο αέρα)που αυξάνουν τα συμπτώματα ρινίτιδας σε αυτούς που έχουν  ευαισθησία. Στους κολυμβητές η εισπνοή χλωρίου ( ερεθιστική ουσία) προκαλεί ρινική συμφόρηση και καταρροή. Η συχνότητα της ρινίτιδας είναι υψηλότερη στα χειμερινά σπορ ( 48% στους αθλητές του σκι) επειδή ο κρύος αέρας προκαλεί υπερέκκριση των αδένων του βλεννογόνου της ρινός.

Η ρινική απόφραξη σε ένα αθλητή με ρινίτιδα μετατρέπει την αναπνοή από ρινική σε στοματική, αυξάνοντας έτσι την έκθεση σε αυτούς τους βλαβερούς παράγοντες. Από 16 αναδρομικές μελέτες που περιελάμβαναν 10320 αθλητές διαπιστώθηκε ότι το 41% αυτών παρουσίαζε συμπτώματα ρινίτιδας με μία  αυξανόμενη επίπτωση τα τελευταία χρόνια. Η συχνότητα της ρινίτιδας ήταν υψηλότερη στα χειμερινά σπορ. Αν και η ρινίτιδα είναι συχνή, υποεκτιμάται από τους αθλητές. Επηρεάζει όμως την απόδοση αυτών και γενικότερα την ποιότητα της ζωής τους ενώ παίζει ρόλο και η επίδραση των φαρμάκων που λαμβάνουν για να καταπολεμούν τα συμπτώματα της ρινίτιδας.(2) Επίσης η ρινίτιδα έχει σχέση με το άσθμα και μπορεί να συνυπάρχουν, ενώ μπορεί η ρινίτιδα να δρα επιβαρυντικά στο άσθμα. Επίσης στον εκλυόμενο βρογχόσπασμο από άσκηση, σύνηθες πρόβλημα στους αθλητές ,όλοι οι αθλητές με ρινίτιδα πρέπει να ελέγχονται για άσθμα.

Κάθε παράγοντας που εμποδίζει τον καλό ύπνο με συνέπεια την κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας, μειώνει  τη προσπάθεια συγκέντρωσης ή ελαττώνει τη καλή φυσική κατάσταση είναι λογικό να επηρεάζει  αρνητικά ένα αθλητή υψηλών αποδόσεων.

Κάθε αθλητής πρέπει να αναζητά υπεύθυνη διάγνωση από ειδικό ώστε να γίνει σωστά η θεραπεία.

 

Βιβλιογραφία

1. Passali D, Bellussi L. Nasal pathophysiology in sports activities. In: Veldman JE, de Groot JAM, editors. Liber Amicorum: Meinema Delft; 1997. p. 37-41.
2. Miani P. Problemi di otorinolaringoiatria in medicina dello sport. XLII Raduno Gruppo Otorinolaringologico Alta Italia, Udine, 7 dicembre 199